Blog

Bir evaporatör kataloğunda "5,0 kW" gibi bir kapasite değeri gördüğünüzde, bu cihazın her soğuk odada 5,0 kW soğutma yapacağı anlamına gelmez. Katalog kapasitesi; belirli bir hava giriş sıcaklığı, buharlaşma sıcaklığı, bağıl nem, soğutucu akışkan ve fan koşulu için tanımlanmış bir referans değerdir. Aynı cihaz farklı bir oda sıcaklığında, farklı bir gazla ya da farklı bir sıcaklık farkıyla çalıştığında kapasitesi belirgin biçimde değişir.

Söz konusu koşullar bilinmeden yapılan seçim, soğuk odanın hedef sıcaklığa inmemesine, gereğinden büyük ve pahalı bir ekipman alınmasına ya da depolanan ürünlerin kurumasına yol açabilir. Proje mühendisleri, soğutma taahhüt firmaları, mekanik tesisat firmaları ve teknik satın alma yöneticileri için katalog kapasitesinin nasıl okunacağı, hangi standartlara dayandığı ve kendi projenize nasıl uyarlanacağı, aşağıdaki rehberde adım adım açıklanmaktadır.

İçindekiler

1. Evaporatör Kataloğundaki Kapasite Değeri Tam Olarak Neyi Gösterir?
2. EN 328 Standardı Kapasite Ölçümünde Neyi Tanımlar?
3. SC1, SC2, SC3 Ve SC4 Standart Koşulları Nelerdir?
4. DT1 Değeri Evaporatör Kapasitesini Nasıl Etkiler?
5. Kuru Kapasite İle Islak Kapasite Arasında Ne Fark Vardır?
6. Soğutucu Akışkan Tipi Katalog Kapasitesini Nasıl Değiştirir?
7. Fan, Elektrik Beslemesi Ve Hava Akışı Kapasiteyi Nasıl Etkiler?
8. Karlanma, Kirlenme Ve Montaj Koşulları Sahadaki Kapasiteyi Nasıl Düşürür?
9. Katalog Değeri Kendi Projenize Nasıl Uyarlanır?
10. Farklı Üreticilerin Katalogları Nasıl Doğru Karşılaştırılır?
11. Günay Soğutma Kataloglarında Kapasite Bilgisi Nasıl Okunmalıdır?
12. Sıkça Sorulan Sorular

Evaporatör Kataloğundaki Kapasite Değeri Tam Olarak Neyi Gösterir?

Evaporatör kapasitesi, cihazın belirli bir zaman diliminde soğuk oda havasından çekebildiği ısı miktarını ifade eder ve genellikle watt (W) ya da kilowatt (kW) ile verilir. Ancak söz konusu değer sabit bir cihaz özelliği değildir. Kapasite; bataryanın yüzey alanı, boru ve lamel geometrisi, hava debisi gibi tasarım özelliklerinin yanında, cihazın çalıştığı koşullara da doğrudan bağlıdır.

Dolayısıyla üreticiler kapasiteyi her zaman bir referans koşulla birlikte verir. Katalogdaki sayı, "söz konusu evaporatör şu hava sıcaklığında, şu buharlaşma sıcaklığında, şu gazla ve şu fanla çalıştığında belirtilen miktarda ısı çeker" cümlesinin kısaltılmış halidir. Koşul bilgisi okunmadan yalnızca sayıya bakmak, iki farklı dilde yazılmış iki fiyatı para birimine bakmadan karşılaştırmaya benzer.

Katalog kapasitesini doğru yorumlamak için şu dört soruya cevap bulmanız gerekir:

• Kapasite hangi hava giriş sıcaklığı ve hangi buharlaşma sıcaklığı için verilmiş?
• Değer kuru koşulda mı, nemli (ıslak) koşulda mı hesaplanmış?
• Hangi soğutucu akışkan esas alınmış?
• Hangi fan, hangi devir ve hangi elektrik beslemesi varsayılmış?

EN 328 Standardı Kapasite Ölçümünde Neyi Tanımlar?

Avrupa'da ve Avrupa standartlarını esas alan pazarlarda, cebri taşınımlı hava soğutucularının (fanlı evaporatörlerin) performansı EN 328 standardına göre tanımlanır. EN 328, adı geçen cihazların kapasitesinin hangi test yöntemiyle ve hangi standart koşullarda belirleneceğini ortaya koyar. Böylece farklı üreticilerin ürünleri aynı referans noktasına göre karşılaştırılabilir hale gelir.

Standart; hava giriş sıcaklığı, buharlaşma sıcaklığı, bağıl nem ve kızgınlık gibi parametreleri belirli değerlere sabitler. Üretici, kataloğunda "EN 328'e göre" ifadesini kullandığında, kapasitenin söz konusu standart koşullardan birine göre verildiğini belirtmiş olur.

Burada dikkat edilmesi gereken bir ayrım vardır. Bazı üreticiler kapasiteyi EN 328 koşullarına göre hesaplama yazılımlarıyla belirler, bazıları ise ürünlerini bağımsız laboratuvarlarda test ettirip sertifikalandırır. Her iki yaklaşım da EN 328 koşullarını referans alır. Farklı katalogları karşılaştırırken değerin nasıl elde edildiğini bilmek, özellikle büyük projelerde karar vericiye ek bir güvence sağlar.

SC1, SC2, SC3 Ve SC4 Standart Koşulları Nelerdir?

EN 328, soğutucu akışkanlı evaporatörler için "SC" (Standard Condition) olarak adlandırılan standart koşullar tanımlar. En yaygın kullanılan dört koşul aşağıdaki tabloda yer alır:

Tablo, katalog okurken en sık yapılan hatayı da gösterir. Aynı evaporatörün SC1 koşulundaki kapasitesi, SC3 koşulundaki kapasitesinden çok daha yüksektir. Bunun nedeni, düşük sıcaklıklarda havanın ısı taşıma kapasitesinin azalması, DT1 farkının küçülmesi ve bataryanın daha zor koşullarda çalışmasıdır.

Örneğin -20 °C'de çalışacak bir dondurucu oda için ekipman seçerken SC1 kapasitesine bakmak, cihazın gerçek performansını olduğundan çok yüksek gösterir. Negatif sıcaklıklı uygulamalarda SC3 veya SC4 değerleri, pozitif soğuk odalarda ise SC2 değeri daha gerçekçi bir başlangıç noktası sunar.

DT1 Değeri Evaporatör Kapasitesini Nasıl Etkiler?

DT1, evaporatöre giren hava sıcaklığı ile soğutucu akışkanın buharlaşma sıcaklığı arasındaki farktır. Formülle ifade edilirse: DT1 = Hava giriş sıcaklığı − Buharlaşma sıcaklığı. Söz konusu fark, bataryanın havadan ne kadar ısı çekebileceğini belirleyen en önemli etkenlerden biridir.

Kaymasız (glide içermeyen) veya düşük kaymalı soğutucu akışkanlarda, kapasitenin DT1 ile yaklaşık doğru orantılı değiştiği kabul edilir. Varsayımsal bir örnekle açıklayalım:

• Bir evaporatörün SC2 koşulunda (DT1 = 8 K) kapasitesi 5,0 kW olsun.
• Aynı cihaz benzer oda sıcaklığında DT1 = 6 K ile çalıştırılırsa, kapasite yaklaşık 5,0 × 6 / 8 = 3,75 kW olur.
• DT1 = 10 K ile çalıştırılırsa kapasite yaklaşık 6,25 kW seviyesine çıkar.

Hesap, bir ön seçim aracıdır; kesin sonuç için üreticinin seçim yazılımı veya düzeltme tabloları kullanılmalıdır. Yine de örnek, DT1'in neden son derece önemli olduğunu açıkça gösterir.

DT1 yalnızca kapasiteyi değil, oda içindeki nemi de etkiler. Yüksek DT1 değeri daha küçük bir evaporatörle aynı kapasiteye ulaşmayı sağlar, ancak havadaki nemin daha fazlası batarya üzerinde yoğuşur ve donar. Söz konusu etki, odadaki bağıl nemin düşmesine, açıkta duran ürünlerin su kaybetmesine ve daha sık defrost ihtiyacına yol açar. Meyve, sebze ve ambalajsız et gibi neme duyarlı ürünlerde genellikle daha düşük DT1 değerleri tercih edilir. Ambalajlı ürünlerde ise daha yüksek DT1 değerleriyle çalışmak ekonomik bir seçenek olabilir.

Kuru Kapasite İle Islak Kapasite Arasında Ne Fark Vardır?

Evaporatör havayı soğuturken iki tür ısı çeker. Birincisi havanın sıcaklığını düşüren duyulur ısıdır. İkincisi, havadaki nemin batarya üzerinde yoğuşması veya donmasıyla açığa çıkan gizli ısıdır. Kuru kapasite yalnızca duyulur ısıyı hesaba katar; ıslak kapasite ise nem yükünü de içerir.

Ayrım, özellikle pozitif sıcaklıklarda önemlidir. Sektörde yaygın olarak kullanılan katsayılara göre, SC1 koşulunda ıslak kapasite kuru kapasiteden belirgin biçimde, yaklaşık üçte bir oranında daha yüksek çıkabilir. SC2'de söz konusu fark daha küçüktür. SC3 ve SC4 gibi düşük sıcaklıklarda ise havadaki nem miktarı çok azaldığı için kuru ve ıslak kapasite birbirine oldukça yakındır.

Pratikte bunun anlamı şudur: Bir katalog ıslak kapasite, diğeri kuru kapasite veriyorsa, iki cihaz aynı boyutta olsa bile kataloglarda farklı sayılar görürsünüz. Kataloğun dipnotlarında veya teknik açıklamalarında kapasitenin hangi nem koşuluna göre verildiği mutlaka kontrol edilmelidir.

Soğutucu Akışkan Tipi Katalog Kapasitesini Nasıl Değiştirir?

Katalog kapasiteleri çoğunlukla tek bir referans soğutucu akışkan için verilir. Uzun yıllar boyunca söz konusu referans R404A olmuştur ve birçok üretici kataloğunda hâlâ R404A değerleri esas alınır. Farklı bir soğutucu akışkan kullanıldığında, akışkanın termodinamik özellikleri değiştiği için kapasite de değişir.

Söz konusu fark iki şekilde ortaya çıkar:

• Akışkanın ısı taşıma özellikleri: Bazı akışkanlar aynı koşullarda R404A'ya göre biraz daha düşük kapasite verir. Üreticiler söz konusu farkı akışkana özel düzeltme katsayılarıyla gösterir.
• Sıcaklık kayması (glide): Karışım akışkanlarda buharlaşma sabit bir sıcaklıkta değil, belirli bir sıcaklık aralığında gerçekleşir. Böyle bir durumda "buharlaşma sıcaklığı" ifadesinin ortalama sıcaklığı mı yoksa çiy noktasını mı gösterdiği, hesaplanan kapasiteyi doğrudan etkiler.

Projenizde R404A dışında bir akışkan kullanılacaksa, katalogdaki değeri doğrudan kullanmak yerine üreticiden o akışkana göre yapılmış seçim sonucunu istemek en güvenli yoldur. Soğutucu akışkan dönüşümünün hızlandığı günümüzde, söz konusu kontrol özellikle mevcut tesislerin yenilenmesinde kritik hale gelmiştir.

Fan, Elektrik Beslemesi Ve Hava Akışı Kapasiteyi Nasıl Etkiler?

Fanlı bir evaporatörde kapasite, bataryadan geçen hava miktarıyla doğrudan ilişkilidir. Katalog değeri, belirli bir fan modeli, fan çapı, devir ve elektrik beslemesi varsayılarak hesaplanır. Söz konusu varsayımlardan herhangi biri değiştiğinde hava debisi, dolayısıyla kapasite de değişir.

Sahada sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• Farklı fan modeli: Katalogda öngörülen fan yerine farklı karakteristikte bir fan kullanılırsa hava debisi ve basınç değişir.
• Farklı şebeke frekansı: 50 Hz için hesaplanmış bir cihaz 60 Hz şebekede çalıştığında fan devri değişir. Söz konusu değişiklik hava debisini, ses seviyesini ve motor yükünü etkiler.
• Hız kontrolü: Fan hızının düşürülmesi enerji ve ses açısından avantaj sağlayabilir, ancak kapasite de buna bağlı olarak azalır.
• Hava yolundaki engeller: Raflar, paletler veya hava kanalları fanın karşılaştığı direnci artırır ve gerçek hava debisini katalog değerinin altına düşürür.

Hava atış mesafesi de katalogda genellikle ayrıca belirtilir. Kapasite yeterli olsa bile hava odanın uzak köşelerine ulaşamıyorsa, odada sıcak bölgeler oluşur ve ürün sıcaklığı dengesizleşir.

Karlanma, Kirlenme Ve Montaj Koşulları Sahadaki Kapasiteyi Nasıl Düşürür?

Katalog değerleri temiz bir batarya ve standart laboratuvar koşulları için geçerlidir. Sahadaki gerçek kapasite ise zaman içinde çeşitli etkenlerle söz konusu değerin altına düşebilir.

• Karlanma: Negatif sıcaklıklarda lameller üzerinde biriken kar tabakası hava geçişini daraltır ve ısı transferini zayıflatır. Defrost aralıkları uzadıkça kapasite kaybı artar.
• Kirlenme ve toz: Özellikle işleme alanlarında lameller üzerinde biriken kir ve yağ tabakası, bataryanın ısı transfer yüzeyini etkin olarak küçültür.
• Hatalı konumlandırma: Evaporatörün kapı üzerine yerleştirilmesi, emiş tarafının duvara çok yakın olması veya hava akışının raflarla kesilmesi, cihazın katalog kapasitesini kullanamamasına neden olur.
• Tesisat ve ayar hataları: Genleşme valfinin yanlış ayarlanması, yetersiz soğutucu akışkan şarjı veya uygun olmayan boru çapları evaporatörün verimini düşürür.

Dolayısıyla seçim yapılırken yalnızca "yeterli" kapasiteye değil, işletme koşullarına uygun bir güvenlik payına da bakılmalıdır. Güvenlik payının büyüklüğü ise ürün tipine, kapı açılma sıklığına ve defrost stratejisine göre belirlenmelidir.

Katalog Değeri Kendi Projenize Nasıl Uyarlanır?

Katalog kapasitesini projeye uyarlamak için aşağıdaki adımlar izlenebilir:

1. Isı yükünü belirleyin: Oda boyutları, yalıtım, ürün miktarı ve giriş sıcaklığı, kapı açılışları, aydınlatma ve personel yükü dikkate alınarak toplam soğutma ihtiyacı hesaplanır.
2. Oda sıcaklığını ve hedef nemi tanımlayın: Depolanacak ürün, gereken bağıl nemi ve buna uygun DT1 aralığını belirler.
3. Buharlaşma sıcaklığını belirleyin: Oda sıcaklığından seçilen DT1 çıkarılarak buharlaşma sıcaklığı bulunur.
4. En yakın standart koşulu seçin: Uygulamanıza en yakın SC koşulunu referans alın.
5. Düzeltmeleri uygulayın: DT1 farkı, soğutucu akışkan, kuru veya ıslak kapasite ve fan koşulu için üreticinin düzeltme katsayılarını kullanın.
6. Güvenlik payını ekleyin: Karlanma, kirlenme ve işletme belirsizlikleri için makul bir pay bırakın.
7. Seçimi doğrulayın: Mümkünse üreticinin seçim programıyla veya teknik ekibiyle sonucu kontrol edin.

Anılan adımlar özellikle birden fazla evaporatörün aynı odada kullanıldığı veya özel ölçülü cihazların gerektiği projelerde, hatalı seçim riskini önemli ölçüde azaltır.

Farklı Üreticilerin Katalogları Nasıl Doğru Karşılaştırılır?

Satın alma sürecinde en sık yapılan hata, farklı kataloglardaki kapasite değerlerini koşullarını kontrol etmeden yan yana koymaktır. Doğru bir karşılaştırma için aşağıdaki kontrol tablosu kullanılabilir:

Söz konusu kriterlerden biri bile farklıysa, iki teklif arasındaki kapasite farkı gerçek performans farkını yansıtmayabilir. Teknik satın alma yöneticileri için en pratik yöntem, tüm tedarikçilerden aynı proje koşullarına göre seçim yapmalarını istemektir.

Günay Soğutma Kataloglarında Kapasite Bilgisi Nasıl Okunmalıdır?

Günay Soğutma, 1986'dan beri evaporatör, kondenser ve ısı değiştiricilerini seri ve özel üretim olarak sunmaktadır. Ticari tip GNA ve GND, standart tip GNE ve endüstriyel tip GNI gibi evaporatör serilerinin teknik bilgilerinde, kapasitelerin Avrupa fanlarına göre, R404A gazı için EN 328 standartlarıyla hesaplandığı belirtilir.

Söz konusu bilgi, Günay kataloglarını okurken şu noktalara dikkat etmeniz gerektiğini gösterir:

• Model tablosunda kapasitenin hangi standart koşul (SC) için verildiğini kontrol edin.
• Projenizde R404A dışında bir akışkan kullanılacaksa, seçim için Günay teknik ekibinden akışkana özel değerlendirme isteyin.
• Fan modeli değişikliği talep edecekseniz, bunun kapasiteye etkisini seçim aşamasında netleştirin. Günay ürünlerinde isteğe bağlı fan model değişiklikleri uygulanabilmektedir.
• Oda sıcaklığınıza uygun lamel aralığını seçin. Örneğin GNE serisinde 4, 6, 8 ve 10 mm lamel aralığı seçenekleri bulunur.

Günay'ın ürün seçim programı, evaporatör, kondenser ve ısı değiştirici seçimini proje verilerine göre yapmanıza yardımcı olur. Standart dışı ölçü, özel akışkan veya zorlu ortam koşulları söz konusuysa, özel üretim seçeneği ile uygulamaya özel bir çözüm geliştirilebilir. İstanbul, Antalya ve İzmir şubeleri ile İstanbul Arnavutköy'deki fabrika üzerinden teknik destek ve teklif talebinde bulunabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Katalogdaki Kapasite Neden Sahada Daha Düşük Çıkıyor?

Katalog değeri temiz bir batarya, standart hava ve buharlaşma sıcaklıkları, belirli bir fan ve referans bir soğutucu akışkan için verilir. Sahada DT1 farkının daha düşük olması, karlanma, kirlenme, hava akışını engelleyen raflar ya da farklı bir akışkan kullanılması kapasiteyi katalog değerinin altına düşürebilir.

Dondurucu Oda İçin Hangi Standart Koşula Bakmalıyım?

-18 °C civarındaki donmuş ürün muhafaza odaları için SC3, daha düşük sıcaklıklardaki derin dondurucu uygulamalar için SC4 koşulu daha gerçekçi bir referans sunar. SC1 veya SC2 değerlerine bakarak dondurucu oda için seçim yapmak, cihazın kapasitesini olduğundan yüksek gösterir.

DT1 Değerini Yükseltmek Her Zaman Avantajlı Mıdır?

Hayır. Yüksek DT1 daha küçük bir evaporatörle aynı kapasiteye ulaşmayı sağlar, ancak odadaki nemi düşürür, ürünlerde su kaybını artırır ve daha sık defrost gerektirir. Neme duyarlı ürünlerde düşük DT1 genellikle daha doğru bir tercihtir.

Kondenser Kapasiteleri De Benzer Koşullara Göre Mi Verilir?

Evet, hava soğutmalı kondenserler için de standart koşullar tanımlanmıştır. Kondenser kapasitesi genellikle hava giriş sıcaklığı ile yoğuşma sıcaklığı arasındaki farka (örneğin dT = 15 K) göre verilir. Günay'ın GK serisi ticari kondenserlerinde kapasiteler, Avrupa fanlarına göre dT = 15 K şartında R404A gazı için hesaplanmıştır.

Farklı Tekliflerdeki Kapasiteleri Nasıl Eşitleyebilirim?

En güvenilir yöntem, tüm tedarikçilere aynı oda sıcaklığını, buharlaşma sıcaklığını, soğutucu akışkanı, ısı yükünü ve ortam koşullarını içeren tek bir teknik brif göndermek ve her birinden söz konusu koşullara göre seçim istemektir. Böylece teklifler aynı referans noktasına göre karşılaştırılabilir.